Open Access

Open Access (OA, otwarty dostęp) – wolny, otwarty, bezpłatny i nieograniczony dostęp do publikacji naukowych. Publikacje udostępniane są w wersji cyfrowej i pozbawione są większości ograniczeń prawnoautorskich i licencyjnych.

Open Access Movement (Ruch Open Access) – powstał w latach 90-tych XX wieku. Skupia wokół siebie ludzi z całego świata, wśród których są naukowcy, bibliotekarze, wydawcy. Jego celem jest jak najszersze rozpowszechnienie zasobów nauki w Internecie dla wszystkich użytkowników.

23 października 2015 r. Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego przyjęło „Kierunki rozwoju otwartego dostępu do publikacji i wyników badań naukowych w Polsce”.

 

Modele OA

Model złoty (Gold OA) – publikacja artykułów w recenzowanych czasopismach z otwartym i natychmiastowym dostępem na stronie wydawcy. Ewentualne koszty publikacji (Article Processing Charges – APCs) ponosi autor.

W tym modelu wyróżniamy dwa rodzaje czasopism:

  • otwarte – całkowity otwarty dostęp, wydawane z zastosowaniem tzw. wolnych licencji
  • hybrydowe – wydawnictwo daje możliwość autorom publikacji artykułu w ramach OA po jego opłaceniu, mimo że czasopismo nie posiada otwartego dostępu

 

Model zielony (Green OA) – archiwizacja własnych publikacji (preprint/postprint/wersja wydawnicza*) lub wyników badań w otwartych repozytoriach.

Wyróżniamy następujące rodzaje repozytoriów:

  • instytucjonalne – gromadzą publikacje własnych pracowników, np. repozytoria uczelniane
  • dziedzinowe – gromadzą publikacje z zakresu jednej dziedziny, np. arXiv
  • sieroce – tworzone dla autorów, którzy chcą umieszczać prace w otwartym dostępie, ale ich macierzyste uczelnie nie posiadają repozytorium, np. CeON

*preprint – wersja artykułu przed recenzją; postprint – wersja artykułu po recenzji, bez formatowania wydawcy; wersja wydawnicza – wersja artykułu opublikowana na stronie wydawcy

 

Z zieloną drogą wiąże się tzw. embargo (polityka wydawcy). Jest to czas, jaki musi upłynąć od wydania publikacji, aby autor mógł udostępnić artykuł w repozytorium.

 

Politykę otwartego dostępu wydawcy można sprawdzić w serwisie SHERPA/RoMEO.

 

Poczytaj o OA

 Platforma Otwartej Nauki

 Uwolnij Naukę – portal Koalicji Otwartej Edukacji zrzeszający osoby, które działają na rzecz otwartej nauki